Reisverhaal «Ijsland: inleiding»

Ijsland | Ijsland | 0 Reacties 18 Mei 2026 - Laatste Aanpassing 16 Mei 2026

IJSLAND

• 1.Inleiding, geologie

Ijsland ligt in het noorden van de Atlantische Oceaan tussen Europa en Amerika. Het ligt net onder de poolcirkel (uitgezonderd 1 eiland dat op de poolcirkel gelegen is.

Het dichtstbijzijnde land is Groenland op slechts 287 km afstand.

Ijsland is het meest westelijke land van Europa, staatkundig gezien.

Geologisch echter behoort het zowel tot het Amerikaanse als het Europese continent. Ijsland ligt namelijk op zowel de Noord-Amerikaanse Plaat, als op de Euraziatische Plaat. Beide platen divergeren (uitschuiven) met ongeveer 2cm per jaar. Ijsland bevindt zich op de Midden-Atlantische Rug.

we plannen om de breuk tussen de 2 aardplaten te zien

Deze meedogenloze uitrekking en scheuring van de aardkorst is verantwoordelijk voor de frequente aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en andere geologische wonderen op het eiland. Aardbevingen zijn een veelvoorkomende gebeurtenis in IJsland, met gemiddeld 500 aardbevingen per week. En veel van deze bevingen zijn ook verbonden met vulkanische activiteit.

IJsland herbergt ongeveer 30 actieve vulkanen, die gemiddeld eens in de vijf jaar uitbarsten. Magma, het gesmolten gesteente diep in de aarde, stijgt naar het oppervlak en zoekt een ontsnappingsroute door de gebarsten en verzwakte korst. Wanneer het een pad vindt, barst het uit en verandert in vurige lavastromen, torenhoge aspluimen en gloeiende rivieren van gesmolten steen. 
(https://www.geologyin.com/2017/07/why-iceland-is-being-torn-apart.html)

https://gotbooks.miracosta.edu/oceans/images/boundary_iceland.jpg

IJsland is geologisch gezien een erg jong land, het is tussen de 16 en 17 miljoen jaar oud, terwijl de aarde al zo’n 4,5 miljard jaar bestaat. Het is ontstaan door vulkaanuitbarstingen op de oceaanbodem. Het land ligt midden op de Midden-Atlantische rug, een scheidingsgebied van een aantal tektoniekplaten die langzaam uit elkaar drijven, zo’n 2 cm per jaar.
Doordat deze platen uit elkaar drijven krijgt het onderliggende magma de kans naar de oppervlakte te komen en daar de ontstane scheuren op te vullen. Het land is dus hoofdzakelijk opgebouwd uit vulkanisch materiaal en gesteente.
IJsland wordt nog steeds gemaakt en gevormd: de aarde hoest, boert en braakt op vele plaatsen.

In de beginperiode was er maar één breuklijn van waaruit het land kon ontstaan. De oudste breuklijn ligt aan het einde van het schiereiland Snæffelsness.
Door de immer voortdurende beweging van de platen wordt IJsland steeds groter en zijn er op dit moment meerdere breuklijnen waarop veel vulkanische activiteit plaats vind.
Er ligt er één bij Þingvellir, bij de Krafla vulkaan en de vulkanen Hekla en Katla.IJsland zou nooit zo groot zijn geworden zoals het vandaag is zonder een hotspot onder het zuid-oosten van het eiland. Een hotspot is een gebied met bovennormale magmaproductie die niets te maken heeft met de Midden-Atlantische rug. Ze bevinden zich op een paar plekken op aarde, juist daar waar de aardkorst minder dik is en waardoor het magma dichter bij de oppervlakte kan komen.

Het magma van de hotspot en de Midden-Atlantische rug staan niet met elkaar in verbinding en hebben dan ook een andere samenstelling. Het magma van de hotspot komt van veel dieper, waarschijnlijk van 700 km diepte.    https://www.ijsland-info.nl/geologie.html

De oppervlakte van Ijsland bedraagt 103.000 km2 (België 30.000 km2), oost-west bedraagt de afstand ongeveer 400 km, noord-zuid ongeveer 300 km.

maar het grootste deel van de oppervlakte is onbewoonbaar,  slechts 25% ongeveer is gecultiveerd land

• 2.Inleiding, klimaat en weer

Ondanks de naam en de noordelijke ligging, is het klimaat, vooral in het zuiden van Ijsland, relatief mild. Dank zij de (warme) Golfstroom, die warm water vanaf de Caraïben meevoert, en langs het zuiden van Ijsland voorbij komt, is de temperatuur tijdens de winter gemiddeld -1°c, tijdens de zomer 15°C. Ongeveer 50 km ten westen van Ijsland stopt de Golfstroom. Hierdoor is het bvb in Groenland veel kouder. Kerstmis 2025 heerste er in Reykjavik een temperatuur van 25°C!

(volgende tekst : https://www.ijsland-informatie.nl/weer.html)

Her klimaat in het binnenland is een koel landklimaat, terwijl in de Westfjorden en het noordoosten er een toendraklimaat heerst. De temperatuur in het noorden en oosten van het land ligt in de winter een stuk lager. Daar passeert de koude Oost-Groenlandstroom de kust. Deze stroom neemt soms zelfs drijfijs en de daarmee gepaard gaande ijskoude temperaturen met zich mee.

De bergen in het binnenland zorgen ervoor dat voor alle regio's in IJsland een verschillend weerbericht geldt. Vooral de onvergeeflijke regen en wind in het binnenland, kunnen een bezoek behoorlijk zwaar maken. Vaak vormt een front waarachter extreem slecht weer schuilt letterlijk een lijn in het landschap. De weertypen aan beide zijden aan beide zijden van die lijn zijn als het verschil tussen dag en nacht.

Wat het weer betreft ligt de ideale periode om naar IJsland te reizen tussen half mei en half september. Het drukst qua bezoek van toeristen is het van juli tot half augustus.

Door de noordelijke ligging van IJsland, zijn de dagen in de zomer erg lang en in de winter juist erg kort. Aan het einde van juni gaat de zon in Reykjavík pas om middernacht in het zuidwesten onder en verschijnt deze om drie uur in de ochtend alweer in het zuidoosten aan de horizon. In de uren daartussen is het slechts schemerig. In december komt de zon om half twaalf in de ochtend op en gaat deze alweer onder om half vier in de middag. Naarmate er verder naar het noorden gereisd wordt, worden de verschillen nog extremer.

Een apart verschijnsel dat in de winter valt waar te nemen vanuit IJsland, is het poollicht (segulljós) of noorderlicht (norðurljós), dat ook wel 'aurora borealis' (vernoemd naar de Latijnse godin voor de dageraad 'Aurora') genoemd wordt. Ongeveer honderd dagen per jaar is 's nachts een wit, roze en groen licht, gloed of schijnsel in de vorm van stralenbundels, bogen, golven of gordijnen waarneembaar. Dit verschijnsel wordt veroorzaakt door energie die door de zon wordt uitgestoten in de vorm van elektromagnetisch geladen deeltjes. Die deeltjes worden bij de magnetische polen van de aarde afgebogen en met hoge snelheid de dampkring binnen geslingerd. Daar botsen de deeltjes met zuurstof- en stikstofatomen. De energie die bij botsingen vrijkomt is waarneembaar als het poollicht

Gemiddeld regent het 800mm per jaar, dat komt ongeveer overeen met de neerslag in België. Maar de verschillen per streek zijn veel groter, sommige delen van de grootste gletsjer, de Vatnajökull, heeft meer dan 3000mm neerslag per jaar, de droogste plaats ligt vlakbij deze gletsjer.

Een voorbeeld

• 3 Inleiding, bevolking en taal

Het aantal inwoners is ongeveer 375.000 waarvan meer dan 2/3 in en rond de hoofdstad Reykjavik woont. Ongeveer 75% van de bevolking zijn etnisch IJslanders. De rest is vooral Europese immigranten, en ook vluchtelingen.

Hun gemiddelde levensverwachting is 84 jaar voor vrouwen en 81 jaar voor mannen, één van de hoogste scores ter wereld. Beïnvloedende factoren voor de hoge levensverwachtingen zijn o.a. weinig milieuvervuiling, zeer goede gezondheidszorg en een groot sociaal vangnet.

IJslands is de gesproken en geschreven taal, het behoort tot de Noord-Germaanse of Noorse taalgroep, maar door de isolatie van Ijsland (en de Faeröer eilanden), hebben ze verschillen t.o.v. de vasteland Scandinavische talen (Deens, Noors en Zweeds).

Ijsland werd tussen het jaar 800 en 1000 bewoond door een volk uit West-Noorwegen. Daardoor is het Ijslands nauw verwant met het Oud-Noors (terwijl het Noors veel vereenvoudigd is). Er komen 4 naamvallen en verbuigingen voor.

Ijslands wordt in het Latijns alfabet geschreven, een aantal letters uit ons alfabet bestaan niet (meer) en er zijn een aantal letters toegevoegd.
Het Ijslands alfabet : A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö.

De letters tussen haakjes komen enkel in woorden voor die niet origineel Ijslands zijn, bvb Pizza.

Hun grammatica blijkt vrij moeilijk te zijn. De volgende zinnetjes zijn vertaald door GPT vertaler

Goede dag góður dagur

Waar is er een voedingswinkel? hvar finn ég matvöruverslun?

• 4. Inleiding, energie en milieu

De huizen en zwembaden worden verwarmd door geothermische energie, het zuivere water komt van de gletsjerrivieren en de elektriciteit wordt door waterkracht opgewekt. Deze duurzame energie en het gebrek aan vervuilende industrieën hebben het water, de bodem en het milieu van IJsland ongerept achtergelaten.

• 5. Inleiding, economie

(https://www.landenweb.nl/ijsland/economie/)

De IJslandse economie is grotendeels afhankelijk van de visserij en de visverwerkende industrie. Deze sector neemt een groot gedeelte van de uitvoer voor zijn rekening. De uitbreiding van het visgebied van 4 naar 200 mijl leverde in het verleden vaak problemen op met het buitenland. Met Engeland leidde dit in de jaren zeventig tot twee echte kabeljauwoorlogen, waarbij zelfs de diplomatieke betrekkingen werden opgeschort. De economie is echter erg gevoelig voor de veranderingen van de visprijzen en de overheid probeert dan ook de economie een bredere basis te geven, o.m. door het aantrekken van buitenlandse industriële bedrijven. Grote verwachtingen worden gekoesterd ten aanzien van de ontwikkeling van het enorme potentieel aan waterkracht. Hoewel het land al vrij lang met een grote inflatie te kampen heeft, vertoond de economie een gestage groei en is de werkloosheid laag.

Door de natuurlijke omstandigheden en de geografische structuur is slechts een klein deel van het oppervlak geschikt voor akkerbouw, waar vnl. aardappelen, suikerbieten en kool geoogst worden. Rond Reykjavik is een uitgebreide glascultuur, die gevoed wordt door heetwaterbronnen en die bloemen, tomaten, druiven, komkommers en verschillende zuidvruchten oplevert. De veehouderij speelt een belangrijke rol en omvat rundveehouderij (voor de melkproductie) en schapenteelt voor het vlees en de wol. Het land kan in de eigen behoeften aan vlees- en melkproducten voorzien. Wel propageert de overheid bebossing op grote schaal om bodemerosie te voorkomen. De visserij, die door een zeer modern uitgeruste vloot wordt bedreven, richt zich vooral op de kabeljauw- en haringvangst en in mindere mate op de krab-, kreeft- en schelpdierenvangst. De kabeljauw wordt ingevroren, gezouten of gedroogd en is voornamelijk voor de export bestemd. De haring wordt voornamelijk tot vismeel en visolie verwerkt. Midden jaren tachtig verbood IJsland onder druk van internationale milieuorganisaties de commerciële walvisvangst.

De visverwerkende industrie, de koelhuizen en de conservenfabrieken voor vis vormen de belangrijkste groep van de industriële sector. Verder is er nog een Zwitsers aluminiumbedrijf, een kunstmestfabriek en een cementfabriek. De visserij heeft veel kleine industriële toeleveringsbedrijven aangetrokken, zoals scheepswerven en fabrikanten van scheepsbenodigdheden en -uitrustingen en een verpakkingsindustrie. Ook is er wat textielindustrie, terwijl de fabricage van plastic sterk toeneemt; ook de verwerking van wol en huiden wordt steeds belangrijker.

Energie in de vorm van elektriciteit wordt voor ca. 97% geleverd door waterkracht. De elektriciteitscentrales worden geëxploiteerd door de National Power Company, een deels staats-, deels particuliere onderneming. Geothermische energie in de vorm van heet water en stoom voorziet Reykjavík en omgeving van heet water voor huishoudelijk gebruik en verwarming.

• 6. Inleiding, start van de geschiedenis van Ijsland

(https://historiek.net/geschiedenis-van-ijsland/141004/)

IJsland is niet alleen geologisch een jong land, ook de kolonisatie van het eiland is van relatief recente datum. Pas in de loop van de achtste eeuw strijken er Ierse monniken neer.

Als in de negende eeuw de Vikingen hun expansiedrift botvieren en zich vestigen in IJsland, verdwijnen de honderd jaar eerder aangekomen Ierse monniken omdat zij niet onder heidenen willen leven. Aldus de historicus Ari þorgilsson in zijn Íslendingabók ofwel ‘Boek der IJslanders’, dat dateert uit het begin van de twaalfde eeuw. In het Landnámabók, het ‘Boek der Landname’, eveneens uit de twaalfde eeuw, wordt de naamgeving van het eiland toegeschreven aan de Noorse kolonist Flóki die als eerste een poging doet om zich er te vestigen, maar gedurende een strenge winter al zijn vee verliest en het opgeeft. De naam IJsland lijkt hem toepasselijk. Het Landnámabók verhaalt van de kolonist Ingólf Arnarson die gehoor geeft aan Gods opdracht een boerderij te bouwen op de plek waar later Reykjavik zal verrijzen. Dat zou in 874 zijn gebeurd, wat in 1974 aanleiding is om het 1100 jarig bestaan van IJsland te vieren.

Natuurlijk hebben archeologen het eiland bestudeerd en een van de daarbij gebruikte technieken is tefrochronologie. Bij elke vulkaanuitbarsting in IJsland wordt een laagje vulkanisch materiaal (tefra) afgezet waarvan zeker is dat alles wat je aan fossielen onder die laag vindt ouder moet zijn dan de uitbarsting en alles erboven jonger. Overblijfselen van menselijke bewoning worden gevonden boven een dubbel laagje tefra dat over het hele eiland verspreid is. Deze afzetting wordt dan ook het kolonisatielaagje genoemd (landnámslag) en is gedateerd op een ouderdom rond de zevende tot negende eeuw. Een nauwkeuriger datering is gedaan middels analyse van boorkernen uit de ijskap van Groenland waarmee precies kan worden vastgesteld in welk jaar de sneeuw is gevallen die een bepaald ijslaagje heeft gevormd. Ari þorgilsson zit er niet ver naast, want de archeologen stellen vast dat de eerste bewoners enkele jaren voor 874 moeten zijn gearriveerd. Nauwelijks aanleiding om het volgende eeuwfeest te vervroegen. Wat archeologen niet hebben gevonden zijn aanwijzingen van menselijke bewoning van voor die datum.

De periode vanaf de komst naar IJsland van de eerste kolonisten is er een van zelfbestuur waarin de afzonderlijke nederzettingen – die vaak ver uit elkaar liggen – zich verenigen in de zogeheten Commonwealth. Deze houdt stand tot 1262 als de IJslanders zich schikken onder het gezag van de Noorse koning Hákon Hákonarson. De kolonisten, die vooral uit West-Noorwegen komen, maken de overtocht niet in de typische Vikingschepen, maar in de knarr die breder en dieper is dan het Vikingschip. De knarr kan wel vijfentwintig meter lang zijn en vijftig ton aan lading vervoeren. Dat is ook wel nodig, want niet alleen moet er water en voedsel worden meegenomen voor de lange reis over de oceaan, maar ook timmerhout, vee, zaden, visnetten, vuur in een pot, et cetera om een duurzame nederzetting te kunnen creëren.

Er moeten in eerste instantie duizenden kolonisten zijn overgestoken, want in 1100 telt de IJslandse bevolking naar schatting al 50.000 zielen. De kolonisten bouwen hun samenleving op in de stijl die zij gewend zijn in het thuisland waarin de schapenteelt een belangrijke plaats inneemt. Ook de jacht en visvangst speelt een rol. De in IJsland broedende walrussenkolonies wachten een droevig lot. Ze worden uitgeroeid.

Op het moment dat de kolonisten arriveren is IJsland voor een kwart van zijn oppervlakte bebost, maar de eilanders, die hout nodig hebben voor de constructie van hun boerderijen en grond voor akkerbouw, doen met hun boomkapperij het bosareaal snel slinken. Ongeveer 80 procent van de bossen verdwijnt in de eerste decennia van de kolonisatie om verder in de loop van de tijd af te nemen tot de schamele 1 procent bosoppervlakte van nu. Boven de laagliggende boomgrens van het eiland treffen de kolonisten grasland aan dat door begrazing gaandeweg aan stabiliteit inboet. Erosie doet de rest. Het duurt niet lang of de bodem van de hoger gelegen gebieden spoelt de zee in. Een woestenij resteert.

Volgens het Landnámabók hebben de vroege kolonisten van IJsland al een notie van het bestaan van een veel groter land ten westen van hun vestigingsplaats: Groenland, waarop de Noorse avonturier Eirík þorvaldsson ofwel Erik de Rode zijn hoop heeft gevestigd. De reden van Eriks tocht naar Groenland is gelegen in een aantal ernstige misdrijven die tot uitwijzing leiden. De Sage van Erik de Rode (Eiríks saga rauða) verhaalt erover.

(er volgen nog heel wat pagina’s geschiedenis, te lezen op de website bovenaan vermeld)

De 18^de eeuw is de eeuw van de rampen. De eerste verschijnt in 1707 in de vorm van een pokkenepidemie die twee jaar door het land raast en de bevolking van rond de 50.000 doet dalen tot 37.000. De ziekte treft vooral bewoners van onder de veertig en zou zo ongeveer alle zwangere vrouwen hebben doen omkomen. In de jaren vijftig, als de bevolking weer hersteld is van de pokkenepidemie, volgt een serie koude jaren en valt ook de visvangst terug, wat leidt tot een hongersnood.

Tot overmaat van ramp komt het in 1755 ook nog eens tot een uitbarsting van de vulkaan Katla, waarbij as wordt uitgestoten die het water vervuilt. Dit keer neemt de bevolking af van 49.000 naar ongeveer 43.000. Twintig jaar later is de 50.000 grens weer bereikt, maar dan volgt de grootste catastrofe van de eeuw. In 1783 vindt een enorme vulkaanuitbarsting plaats die in IJsland bekend als de Skaftáreldar (Vuren van de Skaftá rivier). De uitbarsting begint op 8 juni nadat eerder al aardbevingen plaatsvinden die zo’n negentig boerderijen verwoesten. Boosdoener is de spleetvulkaan Lakagígar, een meer dan twintig kilometer lange barst in de aardkorst, genoemd naar de berg Laki die uit een meer oprijst dat zich in de spleet heeft gevormd. In totaal wordt een oppervlakte van 565 km² met een dikke laag lava bedekt. Maar dat is niet alles, de vulkaan stoot een enorme hoeveelheid giftige fluor- en zwavelhoudende gassen uit. Dit alles is het begin van een hongersnood die, versterkt door een koude winter en een eveneens koude zomer in 1784, duurt tot in het voorjaar van 1785. Deze hongersnood wordt de Móduhardbindin (hongersnood-door-giftige-dampen ofwel Dampenhongersnood) genoemd. De giftige dampen waaieren uit en veroorzaken niet alleen een wereldwijde temperatuursdaling in 1784 van 1 graad Celsius, maar richten tevens elders in Europa grote schade aan. Dit zou in Frankrijk kunnen hebben bijgedragen aan het opvlammen van de Franse Revolutie.

IJsland, waar vanaf 1785 ook nog eens de pokken de kop opsteekt, verliest opnieuw een flink deel van zijn bevolking die afneemt van bijna 50.000 in 1783 tot ruim 39.000 eind 1786. Ook de levende have lijdt enorm onder deze ramp. Het land herstelt zich relatief snel dankzij verbetering van het weer en de groei van de bevolking wordt bevorderd omdat jongeren de ruimte krijgen, verlaten boerderijen in bezit nemen en eerder dan voorheen in het huwelijk kunnen treden. In 1801 wordt een volkstelling gehouden waaruit blijkt dat de bevolking weer boven de 47.000 is gestegen, iets minder dan een eeuw daarvoor.

• 7. Inleiding, reizen in Ijsland

° Om te beginnen: Ijsland is een zeer duur land. Kijken we op de Numbeo website (https://www.numbeo.com/cost-of-living/rankings_by_country.jsp), dan staat Ijsland op plaats 7 na wat belastingsparadijzen en Zwitserland. De ‘cost of living index’ is 97,2, België (op de 25^ste plaats ) heeft als index 68,6

° in Jjsland betaalt men met de Ijslandse Kroon (ISK). De wisselkoers varieert nogal sterk. Gedurende het laatste jaar was officieel 1€ gelijk aan 141 tot 149,5 ISK
Men kan veelal met een bankkaart betalen

° Ijsland hoort tot de Schengen zone. Wij kunnen dus reizen met de gewone identiteitskaart, geen reispas, geen visum

° de nationale luchtvaartmaatschappij is ICELANDAIR die o.a. ook op Brussel vliegt

° reisperiode: tijdens de wintermaanden is er slechts een beperkt deel van Ijsland met de auto bereikbaar. Tijdens de late lente en de vroege herfst is de ringweg open, maar zijn de onverharde wegen richting binnenland niet open. Tijdens de beperkte zomer zijn alle wegen open, maar over de onverharde wegen moet men met een 4x4 rijden

° wat is er te zien? Nationale parken, eilanden, fjorden, steden, geothermale baden, wild en vogels

° openbaar vervoer is uiterst beperkt, als enkeling moet men een auto huren terwijl georganiseerde reizen zich met een bus verplaatsen. De ringweg is 1340 km lang. Er wordt rechts gereden

kaart van Ijsland waarop de Ringweg is aangeduid

° temperatuur is nooit echt warm of ijskoud

° er zijn heel wat verschillende overnachtingsmogelijkheden gaande van een tent tot een luxe hotel. Buiten de toeristische streken is het aanbod echter (zeer) beperkt. We reserveren alle overnachtingsplaatsen vooraf. Bij eventuele vulkaanuitbarstingen moeten we ons programma dan aanpassen

° telefoon en internet: er is geen extra kost voor het gebruik van een Belgische Sim

• 8. ~ WE KUNNEN VERTREKKEN ~

Onze planning is in grote lijnen, de ringweg te volgen in wijzerzin, startend in Reykjavik en eindigend op de luchthaven.

in grote lijnen zullen we de ringweg volgen, met hier en daar een extra, buiten de ringweg. We vertrekken links onderaan , en eindigen daar ook (luchthaven)

Genieten jullie mee van al het moois dat we (hopelijk) zien